Het Kompas

"Dit jaar is het precies zeven eeuwen geleden dat de Italiaan Flavio Gioia het magnetisch kompas uitvond"... Tenminste, dat wordt beweerd in Gioia’s geboorteplaats Amalfi.

Maar...het is zeker dat de Chinezen het kompas al veel langer dan zevenhonderd jaar kennen. Chinese schippers ontdekten heel lang geleden dat er met een magneetijzersteen hematiet iets vreemds aan de hand was. Toen zij een langwerpig stuk magneetijzersteen aan een touw hingen, draaide hij elke keer naar dezelfde kant. Later bleek dat de steen zich altijd naar het noorden draaide.

De havenstad Amalfi speelt wel een belangrijke rol in de geschiedenis van het kompas: in deze plaats is de kompas sterk verbeterd. Het was niet langer meer een magneet in een bak met water. Het werd een ronddraaiend naaldje met een cirkel met alle windrichtingen.

Door deze uitvinding waren zeevaarders nier meer alleen afhankelijk van schietlood, sterren en tekeningen van kustlijnen. 

(zo werkt een schietlood)

Door het kompas kon er, ook bij slecht weer, veel nauwkeuriger de vaarrichting gevonden worden. In Venetië werden grotere schepen gebouwd, die vaker gingen varen. 

De economische en culturele bloei van het Venetiaanse rijk is een gevolg van de uitvinding van het kompas. Ook de grote ontdekkingsreizen van Columbus, Da Gama en Magelhaen zouden zonder kompas nooit zo lang geleden gelukt zijn.

De werking van het kompas

Je moet eerst kijken hoe krachten werken tussen 2 magneten. 

Een magneet heeft twee verschillende polen. Iedere magneet heeft een Noordpool (N) en een Zuidpool (S). Beide polen trekken de stoffen ijzer en nikkel aan.

Maar twee magneten kunnen elkaar afstoten en aantrekken. Twee gelijke polen stoten elkaar af. Twee ongelijke polen trekken elkaar juist aan.

De aarde is ook een magneet. Je kan de aarde zien als een grote magneet waar de polen in het noorden en het zuiden van de wereld liggen.

Het wijzertje van een kompas is een kleine magneet die vrij kan draaien. De kompasnaald zal worden aangetrokken door de aardmagneet. De aardmagneet zal de kompasnaald gaan richten naar zijn eigen polen.  De afspraak is dat de pool die naar het noorden wijst ook de noordpool is.

Door een kompas weet je dus altijd waar het noorden is. Met een windroos kun je  alle andere richtingen vinden. Samen met een goede kaart kan met een kompas altijd de goede weg vinden.

Helaas is de magnetische noordpool niet precies op dezelfde plek als de aardrijkskundige noordpool. Je moet altijd rekening houden met kleine verschillen. 

   Activiteiten

Ga terug naar de startpagina van techna.nl